آرتروز مفصل چیست؟ جراحی پروتز چیست؟
در حالت طبیعی سطوح مفصل با غضروف صاف و لغزنده پوشیده شده‌اند و حرکات نرم و بدون درد است. ساییدگی غضروف اصطکاک را افزایش می‌دهد و حرکات مفصل محدود و دردناک می‌شود. تعویض سطوح آسیب‌دیده مفصل را جراحی پروتز می‌نامند.
چه زمانی باید جراحی پروتز انجام دهم؟
اگر درد، محدودیت حرکت، تغییر شکل یا کوتاهی پا در حدی باشد که زندگی روزمره شما را مختل کند یا دردهایی داشته باشید که در استراحت آرام نمی‌شوند، می‌توانید جراحی پروتز انجام دهید.
آیا محدودیت سنی وجود دارد؟
در آرتروز توصیه می‌شود جراحی پس از ۶۵ سالگی انجام شود تا تعداد جراحی‌های تعویض مجدد در آینده کاهش یابد.
اما سن معیار قطعی نیست؛ کاهش کیفیت زندگی و رسیدن درد به حدی آزاردهنده (عدم پاسخ به مسکن و محدود شدن زندگی) جراحی را ضروری می‌کند و در هر سنی که این وضعیت پیش آید، جراحی ممکن است.
در چه بیماری‌هایی پروتز گذاشته می‌شود؟
- آرتروز مفصل
- آرتروزهای روماتیسمی: آرتریت روماتوئید، اسپوندیلیت آنکیلوزان، لوپوس و...
- شرایط ایجادکننده نکروز آواسکولار: پس از شکستگی یا دررفتگی لگن، پس از مصرف داروهایی مانند کورتون و متوترکسات و...
- پس از جراحی‌های ناموفق: جوش نخوردن شکستگی، پروتز مشکل‌دار
- آرتروز ناشی از عفونت‌های قبلی
در چه شرایطی پروتز توصیه نمی‌شود؟
- عفونت فعال در اطراف مفصل
- عفونت اندام‌های داخلی مجاور
- استئوپنی پیشرونده
- مفصل نوروپاتیک
- بیماری‌های عضلانی و فلج
- چاقی مرضی
- دمانس و ناتوانی در مراقبت از خود
پروتزها از چه موادی ساخته می‌شوند؟
پروتزها از سطوح فلزی (کبالت-کروم، فلز-سرامیک (زیرکونیوم)، تیتانیوم)، پلاستیکی (پلی‌اتیلن) یا سرامیکی تشکیل شده‌اند.
آیا پروتز با بدنم سازگار است؟
مواد مورد استفاده معمولاً واکنش آلرژیک ایجاد نمی‌کنند و در برابر فرسایش و شکستگی مقاوم‌اند. بیشتر بیمارانی که گفته می‌شود «بدنشان پروتز را نپذیرفته»، در واقع دچار عفونت پروتز شده‌اند.
انواع پروتز لگن کدام‌اند؟ نوع پروتز چگونه انتخاب می‌شود؟
پروتزهای لگن بر اساس روش تثبیت در استخوان یا مواد سطوح مفصلی به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. نوع پروتز معمولاً بر اساس سن، کیفیت استخوان، سبک زندگی بیمار و تجربه جراح انتخاب می‌شود.
بر اساس روش تثبیت:
- پروتز لگن سیمانی: پروتز با ماده پرکننده پزشکی به نام سیمان استخوان به استخوان چسبانده می‌شود. امروزه در بیماران مسن با استخوان ضعیف ترجیح داده می‌شود.
- پروتز لگن بدون سیمان: بیشتر پروتزهای لگن امروزی بدون سیمان‌اند. سطح زبر آن‌ها امکان رشد استخوان به داخل را می‌دهد و پروتز با استخوان جوش خورده و مانند بخشی از بدن ثابت می‌شود.
بر اساس جنس سطوح:
- سرامیک-سرامیک: سر و حفره از سرامیک است؛ ساییدگی کمتر و عمر طولانی‌تر دارد و برای بیماران زیر ۶۵ سال ترجیح داده می‌شود.
- فلز-پلی‌اتیلن: معمولاً برای بیماران بالای ۶۵ سال و پرکاربردترین نوع است.
- فلز-فلز: به دلیل واکنش به ذرات ساییدگی امروزه استفاده نمی‌شود.
کدام روش بیهوشی مناسب است؟
روش بیهوشی در معاینه پیش از جراحی با متخصص بیهوشی تعیین می‌شود. بسته به بیمار، ما در جراحی لگن بیهوشی عمومی را ترجیح می‌دهیم، زیرا شل‌شدگی عضلانی بهتری فراهم می‌کند.
جراحی چقدر طول می‌کشد؟
به‌طور متوسط ۲ ساعت. با یک ساعت آماده‌سازی و یک ساعت ریکاوری، بیمار در مجموع پس از ۳ تا ۴ ساعت از اتاق عمل خارج می‌شود.
جراحی لگن با چه برش‌هایی انجام می‌شود؟
امروزه بیشتر از سه راه ورود مختلف استفاده می‌شود. هر روش مزایا و معایب خود را دارد و جراح بر اساس بیمار انتخاب می‌کند.
- راه خلفی: به دلیل حذف خطر قطع عصب عضله ابداکتور لگن ترجیح داده می‌شود، اما برش عضلات و کپسول خلفی خطر دررفتگی را افزایش می‌دهد.
- راه جانبی: خطر دررفتگی کمتر است، اما عصب عضله ابداکتور در معرض خطر است.
- راه قدامی: کمترین خطر برش عضله و عصب را دارد، اما تجهیزات ویژه می‌خواهد و برای بیماران دارای اضافه وزن مناسب نیست.
عمر پروتز لگن چند سال است؟
با تکنیک مناسب و طراحی‌های مدرن، عمر پروتزهای لگن امروزه به ۲۰ سال رسیده است. وزن پایین، عضلات قوی و پرهیز از فعالیت‌های سنگین این مدت را افزایش می‌دهد. پروتز یا قطعات شل‌شده با جراحی تعویض می‌شوند که «جراحی رویژن» نام دارد.
پیشرفت‌های جدید در جراحی پروتز لگن چیست؟
- پیشرفت در ساختار و طراحی پروتز: پروتزهایی با پایداری هندسی بیشتر، اتصال بهتر به استخوان و ساییدگی کمتر ساخته شده‌اند.
- پیشرفت در تکنیک جراحی: جراحی با برش‌های کوچک‌تر و آسیب کمتر به بافت‌ها انجام می‌شود و روش‌های رایانه‌ای (جراحی رباتیک) خطا را کاهش می‌دهند.
عوارض جراحی پروتز چیست؟
این جراحی‌ها سال‌هاست به دست متخصصان با موفقیت انجام می‌شوند. با وجود اقدامات احتیاطی، برخی عوارض زیر ممکن است رخ دهد:
- عفونت: در همه جراحی‌ها خطر عفونت وجود دارد و پس از تعویض لگن ۰٫۱ تا ۱٫۵ درصد است. کانون عفونت در جای دیگر بدن، ضعف ایمنی (مانند دیابت، HIV)، مشکلات پوستی و بهداشت نامناسب خطر را افزایش می‌دهند. برطرف کردن کانون‌های عفونت، آماده‌سازی خوب، آنتی‌بیوتیک پیش و پس از جراحی و اقدامات پیشگیرانه خطر را کاهش می‌دهند.
- دررفتگی پروتز: خارج شدن سر از حفره را دررفتگی لگن می‌گویند که در ۵ تا ۸ درصد رخ می‌دهد. پرهیز از حرکات نامناسب تا ۳ ماه و تقویت عضلات با ورزش از آن پیشگیری می‌کند.
- تشکیل لخته: به دلیل کند شدن جریان خون در پای بی‌حرکت ممکن است لخته تشکیل شود. حرکت زودهنگام، باند و دستگاه فشاری، آسپرین یا رقیق‌کننده خون پیشگیری می‌کنند.
- اختلاف طول پاها: اختلاف طول از قبل، جراحی‌های قبلی لگن، یا ضعف و کوتاهی عضلات لگن ممکن است باعث قرار گرفتن پروتز بالاتر یا پایین‌تر و اختلاف طول پا شود. تا ۲ سانتی‌متر توسط بدن تحمل می‌شود و بیشتر از آن با بالا بردن کف کفش جبران می‌شود.
- آسیب عروق و اعصاب: ممکن است در اثر برش مستقیم یا کشش در جراحی ایجاد شود. آسیب‌های عصبی ناشی از کشش معمولاً موقتی‌اند و پس از مدتی بهبود می‌یابند.
- خونریزی، هماتوم
- شکستگی استخوان اطراف پروتز
- شکستن یا ساییدگی زودرس پروتز و...
پس از تعویض لگن کی سرپا می‌شوم؟
به لطف طراحی‌های جدید و تکنیک‌های مدرن، بیماران یک روز پس از جراحی با کمک دست می‌توانند راه بروند.
چند روز در بیمارستان می‌مانم؟
به‌طور متوسط ۲ تا ۴ روز.
کی می‌توانم رانندگی کنم؟
۶ هفته پس از جراحی، به شرط بالا بودن صندلی راننده و خم نشدن به جلو.
پس از تعویض لگن چه ورزش‌هایی می‌توانم انجام دهم؟
۶ هفته پس از جراحی می‌توان پیاده‌روی را شروع کرد. ورزش‌هایی مانند شنا و دوچرخه ثابت که حرکت ناگهانی ندارند و خطر افتادن کمی دارند قابل انجام‌اند.
برای آمادگی جراحی چه باید بکنم؟
- بیماری‌ها، جراحی‌های قبلی و داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید
- داروهایی که خونریزی را افزایش می‌دهند باید (با مشورت پزشک) در مدت‌های زیر پیش از جراحی قطع شوند:
– کومادین ۵ روز
– پلاویکس ۷ روز
– ترنتال ۷ روز
– آسپرین ۱۰ روز
– همه ویتامین‌ها و مکمل‌ها ۱۰ روز
– مسکن‌ها (NSAID) ۱۰ روز
– متوترکسات ۲ هفته
– داروهای لاغری ۲ هفته.
- پس از جراحی ممکن است در خانه به عصا، واکر، بالابر توالت و دستگیره‌های حمام و توالت نیاز داشته باشید و به یخ یا کیسه ژل سرد. این وسایل را از قبل آماده کنید.
- برنامه ورزشی پیش از جراحی را یاد بگیرید و انجام دهید.
- ۲ روز پیش از جراحی سیگار را قطع کنید.
- شب قبل حمام کنید و ناحیه جراحی را با محلول ضدعفونی (کلرهگزیدین گلوکونات ۴٪) بشویید. صبح جراحی از لوسیون، دئودورانت، عطر و آرایش استفاده نکنید و لاک ناخن را پاک کنید.
- از ۸ ساعت پیش از جراحی چیزی نخورید و ننوشید. انسولین و قرص دیابت صبح جراحی مصرف نمی‌شود و سرم مناسب داده می‌شود. داروهای فشار خون را با کمی آب می‌توان مصرف کرد.
ورزش‌های پیش از جراحی پروتز
یادگیری و انجام ورزش‌ها پیش از جراحی به بهبودی زودتر کمک می‌کند. چند هفته پیش از جراحی، روزی ۲ تا ۳ بار با ۵ تکرار شروع کنید و به‌تدریج افزایش دهید. پیش از ورزش با پیاده‌روی یا دوچرخه گرم کنید.
- کشش نوار ایلیوتیبیال ایستاده: پاها را ضربدری کنید، آرام به راست خم شوید، ۵ ثانیه نگه دارید و صاف شوید؛ به چپ تکرار کنید.
- چرخش و کشش نشسته: یک پا را روی دیگری بیندازید، تنه را به سمت پای خم‌شده بچرخانید و با آرنج زانو را به سمت مقابل فشار دهید؛ ۵ ثانیه.
- کشیدن زانو به سینه: زانو را به سمت شکم بکشید؛ ۵ ثانیه.
- کشش عضلات پشت ران: ران را از زیر زانو با دو دست یا حوله بگیرید و زانو را کاملاً صاف کنید؛ ۵ ثانیه.
- بالا بردن پا به پهلو: پا را به پهلو بالا ببرید؛ ۵ ثانیه.
- حرکت ضربدری لگن: پای زیرین را از زمین بلند کنید، ۵ ثانیه نگه دارید و پایین بیاورید.
- بالا بردن لگن دمر: زانو را ۹۰ درجه خم کنید، پا را از لگن بالا ببرید، ۵ ثانیه نگه دارید و پایین بیاورید.
- چرخش لگن: به پهلو با بالش میان پاها بخوابید؛ پای بالایی را پایین بیاورید و لگن را به بیرون بچرخانید. پای پایینی را ۵ ثانیه نگه دارید و برگردید؛ به پهلوی دیگر تکرار کنید.
روز اول پس از جراحی
- در بی‌حسی نخاعی، بازگشت حرکت پاها ممکن است ۱ تا ۲ ساعت طول بکشد.
- در صورت درد یا تهوع دارو داده می‌شود.
- ممکن است به دلیل بیهوشی یبوست یا ناتوانی در ادرار رخ دهد؛ به پرستار بگویید.
- بیمارانی که با ملاقات‌کنندگان دست می‌دهند باید مرتب دست بشویند.
- توالت باید بلند باشد یا از بالابر استفاده شود؛ هنگام نشستن و برخاستن از دستگیره دیوار یا لبه توالت کمک بگیرید نه از واکر.
- مراقب لیز خوردن روی زمین خیس باشید و بدون کمک برنخیزید.
- پس از روز سوم، اگر ترشحی نباشد، با پانسمان ضدآب می‌توان دوش گرفت.
چه مشکلاتی ممکن است در مراحل اولیه رخ دهد؟
– تورم و کبودی: تورم با شدت متفاوت ممکن است رخ دهد و با کاهش آن کبودی ظاهر می‌شود که به‌تدریج زرد شده و از بین می‌رود.
– تورم پا: در ماه اول نشستن طولانی با پای آویزان تورم را بیشتر می‌کند؛ گاه‌به‌گاه پا را روی بالش بالا نگه دارید. یخ، دوش سرد، باند یا جوراب ضدآمبولی و ورزش تورم را کم می‌کنند. اگر تورم کم نشد یا بیشتر شد به پزشک مراجعه کنید.
اختلاف طول: به‌ویژه در مراحل اولیه پس از تعویض لگن، اختلاف طول پاها قابل انتظار است و علت آن کج شدن لگن خاصره به یک سو در اثر عضلات کشیده لگن است. تعادل لگن ۶ تا ۸ هفته طول می‌کشد.
– مراقبت از زخم: زخم را خشک و تمیز نگه دارید و خیس نکنید؛ با پانسمان ضدآب پس از روز سوم می‌توانید دوش بگیرید. در صورت قرمزی، گرمی یا ترشح حتماً به پزشک اطلاع دهید!
– در موارد زیر با پزشک تماس بگیرید!
تب بالای ۳۸ درجه، افزایش پیوسته درد، تورم، قرمزی یا گرمی ناحیه جراحی، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا خس‌خس.
توان‌بخشی پس از جراحی پروتز
شروع زودهنگام و انجام منظم ورزش‌ها حرکت مفصل را بازمی‌گرداند، عضلات را تقویت می‌کند و بازگشت زودتر به زندگی را ممکن می‌سازد. هر ورزش را روزی ۳ تا ۴ بار با ۵ تکرار شروع و به‌تدریج زیاد کنید؛ در صورت درد، تورم یا گرمی تعداد را کم کنید و اگر شکایات ادامه داشت با پزشک مشورت کنید.
برنامه‌های ورزشی پس از تعویض لگن را می‌توانید در صفحه ویدیوها ببینید.
احتیاط‌های لازم برای بیماران دارای پروتز لگن
برای ترمیم کپسول اطراف پروتز و پیشگیری از دررفتگی، به مدت ۶ تا ۱۲ هفته به حرکات زیر توجه کنید.
۱. هنگام خوابیدن
- روی لگن جراحی‌شده به پهلو نخوابید
- پاها را به هم نچسبانید و ضربدری نکنید
- می‌توانید با بالش میان پاها به پشت یا پهلو بخوابید.
- روزانه دست‌کم ۳۰ دقیقه کاملاً صاف به پشت بخوابید
- زیر پای دارای پروتز بالش نگذارید
۲. هنگام نشستن
– روی صندلی و مبل کوتاه ننشینید
– از بالابر توالت استفاده کنید
– هنگام نشستن به جلو خم نشوید
– پا روی پا نیندازید
۳. نشستن روی صندلی و برخاستن
هنگام نشستن به عقب بروید تا پشت زانوها به صندلی یا تخت برسد. واکر را رها کنید، با دست‌ها از دسته صندلی یا تخت کمک بگیرید و در حالی که پای جراحی‌شده را به جلو می‌لغزانید بنشینید. به جلو خم نشوید.
هنگام برخاستن برعکس عمل کنید: با دست‌ها خود را بالا بکشید و پای جراحی‌شده را به جلو دراز کنید. هرگز به جلو خم نشوید و پس از صاف ایستادن، واکر یا عصا را بگیرید.
۴. هنگام ایستادن
- برای برداشتن چیزی از زمین خم نشوید
- هنگام خم شدن دستتان پایین‌تر از سطح زانو نرود
- پا را بیش از حد به داخل یا خارج نچرخانید
- هنگام پوشیدن شلوار، جوراب و کفش بیش از ۸۰ درجه خم نشوید و از وسیله کمکی دسته‌بلند استفاده کنید.
۵. بالا و پایین رفتن از پله
هنگام بالا رفتن ترتیب: پای سالم – پای جراحی‌شده – عصاها. هنگام پایین آمدن: پای جراحی‌شده – پای سالم – عصاها.
۶. هنگام استفاده از واکر
با واکر چرخش ناگهانی نکنید، گام‌های کوتاه بردارید و روی پای سالم بچرخید. هنگام برخاستن و نشستن به واکر تکیه نکنید.
۷. استفاده از توالت
نکته مهم: نمی‌توانید از توالت ایرانی (چمباتمه‌ای) استفاده کنید!
نشستن: به عقب بروید تا پاها به توالت برسد، دستگیره را بگیرید و در حالی که پای جراحی‌شده جلو است به عقب تکیه دهید. واکر را رها کنید و با کمک دو دست آرام بنشینید.
برخاستن: پای جراحی‌شده را جلو بلغزانید، دستگیره را بگیرید، با کمک دو دست برخیزید و سپس واکر را بگیرید.
هرگز هنگام نشستن و برخاستن از توالت به واکر تکیه نکنید!
۸. لباس پوشیدن
برای پوشیدن لباس زیر، شلوار یا جوراب از وسایل کمکی (چوب لباس‌پوشی، گیره) استفاده کنید. هرگز به جلو خم نشوید.
۹. دراز کشیدن روی تخت و برخاستن
لبه تخت بنشینید و با دو دست خود را به عقب بکشید. هنگام بالا آوردن پاها روی تخت می‌توانید کمک بخواهید تا پاها از هم باز بمانند. هنگام برخاستن برعکس عمل کنید.
۱۰. حمام کردن
در ابتدا روی زمین صاف، نشسته روی صندلی پلاستیکی یا ایستاده زیر دوش حمام کنید.
رابطه زناشویی پس از تعویض لگن
به‌طور کلی ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی می‌توان رابطه زناشویی داشت. در ابتدا وضعیت‌هایی که بیمار در آن‌ها منفعل است ترجیح داده می‌شود و بعدها می‌توان نقش فعال‌تری داشت.
پس از جراحی پروتز چه ورزش‌هایی می‌توانم انجام دهم؟
توصیه‌شده: شنا، ایروبیک در آب، دوچرخه‌سواری، گلف، رقص و... توصیه‌نشده: دویدن، ورزش‌های نیازمند چرخش روی پای ثابت و حرکات ناگهانی (فوتبال، بسکتبال و...)، ورزش‌های برخوردی و کارهای سنگین.
برای پیشگیری از عفونت پس از جراحی چه کنم؟
بسیار مهم است که پزشکان دیگر و دندان‌پزشک شما از وجود پروتز مفصل آگاه باشند. برای جلوگیری از رسیدن میکروب از راه خون به پروتز، پیشگیری آنتی‌بیوتیکی لازم است: در همه اقدامات دندان‌پزشکی (کشیدن دندان، درمان ریشه، جرم‌گیری)، در اقدامات دستگاه گوارش و مجاری ادراری (آندوسکوپی، کولونوسکوپی، اقدامات بسته ادراری)، در بیماری‌ها و اقدامات دستگاه تنفسی فوقانی و در همه عفونت‌های جدی. برای این منظور یک ساعت پیش از اقدام، ۲ گرم سفالکسین یا آموکسی‌سیلین خوراکی یا سفازولین تزریقی، یا در صورت آلرژی ۶۰۰ میلی‌گرم کلیندامایسین مصرف شود.
اطلاعات این صفحه صرفاً جنبه آموزشی عمومی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص نیست.