نام پزشکی بیماری‌ای که در میان مردم «آهکی شدن مفصل» نامیده می‌شود، «استئوآرتریت» یا آرتروز است. اگرچه به دلیل دشوار شدن حرکات مفصل به آن آهکی شدن می‌گویند، در واقع رسوب آهکی در مفصل وجود ندارد. این بیماری در اثر ساییدگی غضروف براق و صافی که سطح مفاصل سالم را می‌پوشاند ایجاد می‌شود. اصطکاک سطوح ساییده افزایش می‌یابد و حرکات مفصل محدود می‌شود. با گذشت زمان و افزایش ساییدگی، تغییر شکل ایجاد می‌شود. آرتروز ممکن است در همه مفاصل دیده شود، اما شایع‌ترین محل آن مفصل زانو است.
علل آرتروز چیست؟ چه کسانی در معرض خطرند؟
شایع‌ترین علت، افزایش سن است. مفصلی که سال‌ها استفاده شده پیر می‌شود؛ یعنی غضروف آن ساییده می‌شود.
زنان بیش از مردان مستعد آرتروزند. علاوه بر مقاومت کمتر غضروف در زنان، به دلیل اثرات هورمونی یائسگی، آرتروز در زنان زودتر شروع می‌شود. اضافه وزن، عوامل ژنتیکی، شرایط کاری بسیار سنگین و فعالیت‌های ورزشی بسیار طاقت‌فرسا از دیگر علل فرسایش زودرس مفصل‌اند. همچنین مستقل از سن، آسیب‌های مفصلی، جراحی‌های قبلی، بیماری‌های مادرزادی مفصل، بیماری‌های روماتیسمی، عفونت‌های مفصلی و برخی بیماری‌های خونی می‌توانند به مفصل آسیب برسانند.
علائم آرتروز چیست؟
ابتدا در اثر ساییده شدن سطوح آسیب‌دیده به یکدیگر، هنگام حرکت صدای خش‌خش یا تق‌تق از مفصل شنیده می‌شود. در آغاز بیماری، درد پس از ایستادن یا راه رفتن طولانی ایجاد می‌شود؛ با گذشت زمان درد شدیدتر می‌شود و با فعالیت کمتر، درد بیشتری بروز می‌کند. مسافت راه رفتن به‌تدریج کم می‌شود. دردهای روزانه شب‌ها هم آزاردهنده می‌شوند. دوره‌های دردناک در طول سال طولانی‌تر و سرانجام درد دائمی می‌شود. مفصلی که اصطکاکش زیاد شده، برای محافظت مایعی در فضای مفصلی ترشح می‌کند که بیمار آن را به‌صورت تورم می‌بیند. اگر تورم زیاد شود حرکت مفصل محدود می‌شود و در این حالت کشیدن مایع اضافی مشکلی ندارد. در آرتروز پیشرفته پس از ساییدگی غضروف، استخوان‌ها نیز ساییده می‌شوند، شکل مفصل تغییر می‌کند و پاها معمولاً به داخل و گاهی به خارج انحراف پیدا می‌کنند.
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
در بیمارانی که علائم آرتروز پیشرفته دارند، حتی با رادیوگرافی ساده نیز تشخیص ممکن است. در رادیوگرافی تنگی فضای مفصلی، زائده‌های استخوانی و تغییر شکل و ناهم‌ترازی مفصل دیده می‌شود. در مراحل اولیه که ساییدگی غضروف خفیف است، رادیوگرافی طبیعی است و ساییدگی با ام‌آر‌آی مشخص می‌شود.
گزینه‌های درمانی چیست؟
هیچ درمانی سیر طبیعی آرتروز را تغییر نمی‌دهد، زیرا این فرایند در واقع فرسایش مفصل در طول سال‌ها، یعنی پیری آن است. هر گزینه درمانی مرحله‌ای دارد که در آن مفید است و مدتی که اثر می‌کند. بنابراین بیماران باید تحت نظر پزشک باشند و دست‌کم هر ۶ ماه معاینه شوند. درمان مناسب باید برای هر بیمار انتخاب شود و میزان و مدت اثر آن برای بیمار توضیح داده شود.
- بیماران برای کمک به درمان چه کارهایی می‌توانند انجام دهند؟
- رژیم غذایی و کاهش وزن
- ورزش‌ها و فعالیت‌هایی که به زانو فشار نمی‌آورند: مانند پیاده‌روی، شنا و دوچرخه‌سواری
- پرهیز از خم کردن زانو زیر بار، مانند چمباتمه زدن و برخاستن
- استفاده از سرما هنگام تورم زانو و گرما هنگام درد خشک
- استفاده از عصا در دوره‌های دردناک
- درمان دارویی
- مسکن‌ها،
- قرص‌های گلوکزامین و کندرویتین سولفات: هدف، جبران اجزای سازنده غضروف است. غضروفی را که کاملاً از بین رفته بازنمی‌گردانند، فقط می‌توانند درد را کاهش و فعالیت را افزایش دهند.
- تزریق‌های داخل مفصل:
- هیالورونیک اسید: با افزایش لغزندگی مفصل، اصطکاک را کاهش می‌دهد
- فیزیوتراپی: بیماری را درمان نمی‌کند اما ممکن است درد را تسکین دهد.
- درمان‌های جراحی
- دبریدمان آرتروسکوپیک (جراحی بسته): در مراحل اولیه، خارج کردن قطعات غضروف ریخته‌شده در مفصل و تکه‌های گیرافتاده منیسک می‌تواند چند سال تسکین ایجاد کند.
- جراحی‌های اصلاح استخوان: اگر تغییر شکل در پا وجود داشته باشد و نیمی از مفصل درگیر باشد، با برش استخوان شکل پا اصلاح و توزیع بار در مفصل یکسان می‌شود. چون بار کمتری به بخش آسیب‌دیده وارد می‌شود، ممکن است ۵ تا ۱۰ سال تسکین ایجاد کند.
- جراحی‌های تعویض مفصل: بسته به آسیب بخشی یا تمام مفصل، پروتز نسبی (یونی‌کندیلار) یا کامل (توتال) گذاشته می‌شود. عمر پروتزهای نسبی ۸ تا ۱۰ سال و پروتزهای کامل ۱۵ تا ۲۰ سال است.
اطلاعات این صفحه صرفاً جنبه آموزشی عمومی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص نیست.