اگرچه شانه پرتحرک‌ترین مفصل بدن است، بیش از سایر مفاصل بزرگ دچار دررفتگی می‌شود. این مفصل از پنج مفصل تشکیل شده است: سه مفصل اصلی و دو مفصل عملکردی. برخلاف مفاصل دیگر، پایداری شانه بیشتر توسط بافت‌های نرم تأمین می‌شود تا اتصال استخوان به استخوان. دررفتگی شانه را می‌توان به حاد و مکرر تقسیم کرد.
الف. دررفتگی حاد شانه
دررفتگی حاد شانه چگونه و در چه کسانی رخ می‌دهد؟
دررفتگی شانه در همه سنین ممکن است رخ دهد. بیشتر به سمت جلو و به‌ندرت به عقب و پایین است. معمولاً هنگام افتادن روی دست باز یا فشار به شانه به سمت بیرون ایجاد می‌شود. با دررفتن شانه، تورم در جلوی شانه و دردی غیرقابل تحمل ایجاد می‌شود و بیمار نمی‌تواند شانه و بازو را حرکت دهد.
در بیمار جوانی که برای اولین بار شانه‌اش دررفته، پس از جا انداختن بدون جراحی، استفاده از آویز بازو به مدت سه هفته برای بهبودی کافی است. چون ساختارهای شانه در جوانان محکم است، برای دررفتگی باید برخی بافت‌ها پاره شوند؛ شایع‌ترین آن‌ها جدا شدن لبه غضروفی به نام لابروم از استخوان است. شل شدن کپسول شانه نیز از علل دررفتگی و نیمه‌دررفتگی است. به دلیل این آسیب‌ها، اگر اولین دررفتگی زیر ۲۰ سالگی رخ دهد، احتمال تکرار ۹۰٪ است؛ اما اگر پس از ۴۰ سالگی باشد، این احتمال تا حدود ۱۰٪ کاهش می‌یابد. دررفتگی‌های مکرر باعث تخریب و آرتروز مفصل شده و ممکن است به عضلات و تاندون‌های اطراف شانه آسیب دائمی برسانند. همچنین دررفتگی در لحظات غیرمنتظره آسیب‌های دیگری ایجاد می‌کند. به همه این دلایل، در دررفتگی‌های مکرر جراحی توصیه می‌شود.
در سالمندان، دررفتگی شانه اغلب با شکستگی همراه است. این دررفتگی‌ها با جراحی یا جا انداختن زیر بیهوشی درمان می‌شوند و به جز موارد خاص احتمال تکرار کم است.
علائم دررفتگی شانه چیست؟
- تغییر شکل شانه به حالتی که «شانه سردوشی» (شانه چهارگوش) نامیده می‌شود
- درد شدید و ناتوانی در حرکت دادن شانه دررفته
درمان دررفتگی حاد شانه
مفصل دررفته باید هرچه زودتر جا انداخته شود. انتظار طولانی جا انداختن را دشوار کرده و ممکن است خون‌رسانی سطوح مفصلی را مختل کند و باعث مرگ استخوان شود.
برای جا انداختن، عضلات باید به اندازه کافی شل شوند؛ برای این کار آرام‌بخش یا در صورت عدم کفایت، بیهوشی به کار می‌رود. اما اگر اولین دررفتگی در سن پایین رخ دهد، به دلیل پارگی ساختارهای نگهدارنده احتمال تکرار زیاد است. به‌ویژه در ورزشکاران فعال و حرفه‌ای ممکن است پس از اولین دررفتگی، جراحی برای ترمیم ساختارهای پاره ترجیح داده شود. دررفتگی‌هایی که ۲ بار یا بیشتر تکرار شوند نیز با جراحی درمان می‌شوند.
ب. دررفتگی مکرر شانه
۱- دررفتگی‌های تروماتیک
اولین دررفتگی معمولاً پس از آسیبی جدی رخ می‌دهد. پس از آن، به‌ویژه در بیماران زیر ۳۰ سال، دررفتگی یا نیمه‌دررفتگی ممکن است در فعالیت‌های روزمره نیز رخ دهد.
تکرار دررفتگی ممکن است باعث ترس بیمار، نگرانی دائمی از دررفتن شانه و نیاز به محدود کردن فعالیت‌های روزمره شود. این موارد نیاز به جراحی دارند. با این حال گاهی در دررفتگی‌های مکرر، مفصل بدون پارگی و به دلیل شلی کپسول دررفته است؛ در این موارد ابتدا باید تقویت ساختارهای اطراف شانه با فیزیوتراپی امتحان شود.
اما به‌ویژه در دررفتگی پس از آسیب، ساختارهای تاندونی و کپسولی که شانه را در جای خود نگه می‌دارند از استخوان جدا می‌شوند و سر بازو از این ناحیه پاره از مفصل خارج می‌شود که «ضایعه بانکارت» نام دارد. ساختارهای دیگری نیز ممکن است همراه دررفتگی آسیب ببینند. همه این آسیب‌ها با روش بسته آرتروسکوپی قابل ترمیم‌اند. به همین دلیل در متون پزشکی این دررفتگی‌ها «ناپایداری TUBS» نیز نامیده می‌شوند که از حروف اول کلمات تروماتیک، یک‌طرفه، ضایعه بانکارت و جراحی گرفته شده است.
۹۰٪ دررفتگی‌های مکرر شانه از نوع کلاسیک تروماتیک‌اند. در موارد پیشرفته دررفتگی بسیار آسان رخ می‌دهد و بیماران اغلب خودشان شانه را جا می‌اندازند. در این حالت تنها گزینه درمانی جراحی است.
ترمیم بانکارت با جراحی آرتروسکوپی
ترمیم بانکارت را می‌توان به روش باز یا بسته (آرتروسکوپی) انجام داد. این عمل دوختن لابروم جلویی جداشده از لبه گلنوئید به جای خود است. معمولاً لنگرهایی در لبه گلنوئید قرار داده شده و با نخ‌های آن‌ها لابروم دوخته می‌شود. انجام این عمل به روش بسته با آرتروسکوپی شانه نتایج بسیار موفقی دارد.
جراحی آرتروسکوپی به تجهیزات فناورانه و آموزش ویژه و دشوار نیاز دارد، اما در مقایسه با جراحی باز مزایای بسیاری دارد: امکان درمان هم‌زمان مشکلات دیگر شانه، بستری کوتاه، عدم نیاز به مراقبت از زخم، ترمیم سریع‌تر بافت، راحتی بیشتر بیمار، درد کمتر پس از جراحی، فیزیوتراپی آسان‌تر و احتمال کم محدودیت حرکت. امروزه موفقیت جراحی آرتروسکوپی حدود ۸۵ تا ۹۰٪ است.
آرتروسکوپی شانه با دوربین و ابزارهایی انجام می‌شود که از ۳ یا ۴ سوراخ حدود ۱ سانتی‌متری وارد مفصل می‌شوند. پس از جراحی، بازو ۴ هفته در آویز (باند ولپو) می‌ماند که با آن می‌توان غذا خورد، با رایانه کار کرد و نوشت. در این مدت ورزش‌های تجویزشده روزی ۳ بار به‌صورت کنترل‌شده انجام می‌شوند. پس از ۵ تا ۱۰ روز بیمار می‌تواند مراقبت شخصی و فعالیت‌های پایه روزانه را انجام دهد. در هفته‌های ۴ تا ۶ حرکات نیمه‌فعال و پس از هفته‌های ۶ تا ۱۰ حرکات فعال آغاز می‌شود. پس از ۱۰ تا ۱۲ هفته همه حرکات به جز پرتاب و پس از ۱۲ تا ۱۶ هفته همه حرکات مجاز است. ورزش‌های ساده (که نیاز به بالای سر بردن دست ندارند مانند فوتبال) از هفته ۱۶ مجازند. اما اگر بیمار به‌صورت حرفه‌ای یا آماتور بسکتبال، والیبال یا تنیس بازی کند – ورزش‌هایی با استفاده زیاد از دست بالای سر – بازگشت کامل به آن‌ها پس از ۶ ماه است.
در بیمارانی که درمان آرتروسکوپی ممکن نیست، لابروم پاره را می‌توان با روش باز دوخت. از نظر ترمیم بافت تفاوتی میان دو روش نیست. روش‌های باز ممکن است نیاز به مراقبت زخم داشته باشند و مدت بستری چند روز بیشتر شود.
۲- دررفتگی‌های غیرتروماتیک
نوعی دررفتگی است که اولین بار بدون حادثه مهم و پس از فشار زیاد در حرکات روزمره (چرخاندن بازو، پرتاب، حرکت نادرست) رخ می‌دهد؛ ممکن است به جلو یا عقب باشد، معمولاً در هر دو شانه دیده می‌شود، اولویت درمان با فیزیوتراپی است و در صورت نیاز به جراحی، عمل‌های تنگ کردن کپسول انجام می‌شود.
در این بیماران شانه بسیار آسان دررفته و جا می‌افتد. با فیزیوتراپی در دستان باتجربه ۸۰٪ درمان می‌شوند و کسانی که پاسخ ندهند با جراحی قابل درمان‌اند.
۳- دررفتگی‌های ارادی
این بیماران می‌توانند شانه خود را به‌طور ارادی به جلو و عقب دربیاورند و جا بیندازند. علل روانی در زمینه وجود دارد. ابتدا باید از دررفتن ارادی دست بکشند که گاهی نیاز به درمان روان‌شناختی دارد. برای بیمارانی که دررفتگی ادامه دارد فیزیوتراپی انجام می‌شود و اگر همچنان با حرکات خاصی دررفتگی رخ دهد، جراحی را می‌توان امتحان کرد، اما موفقیت آن بسیار پایین است.
اطلاعات این صفحه صرفاً جنبه آموزشی عمومی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص نیست.