استخوان کشکک (پاتلا) بخش بسیار مهمی از مفصل زانوست؛ مفصلی میان استخوان ران (فمور) و درشت‌نی (تیبیا). کشکک در جلوی مفصل قرار دارد، سطح پشتی آن با غضروف مفصلی صاف و لغزنده پوشیده شده و با شیار استخوان ران مفصل می‌شود. از بالا عضله چهارسر ران و از پایین تاندون کشکک به آن متصل است. خارج شدن کشکک از این شیار به هر دلیلی را دررفتگی کشکک می‌نامند.
چرا کشکک زانو درمی‌رود؟
دررفتگی کشکک آسیب نسبتاً نادری است و در جمعیت عمومی حدود ۶ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر دیده می‌شود. ممکن است مادرزادی یا اکتسابی باشد؛ نخستین دررفتگی اکتسابی را حاد و دررفتگی‌های مکرر را عودکننده می‌نامند.
در افراد مبتلا اغلب مشکلات تکاملی استخوان و بافت نرم وجود دارد که زمینه‌ساز دررفتگی‌اند: شیار محل قرارگیری کشکک ممکن است کم‌عمق باشد، رباطی که از خروج کشکک به بیرون جلوگیری می‌کند شل باشد یا راستای کل پا نامناسب باشد. در این افراد، هنگام چرخش تنه به داخل در حالی که پا روی زمین ثابت است، دررفتگی رخ می‌دهد. نخستین دررفتگی به فشار شدیدی نیاز دارد، اما در دررفتگی‌های درمان‌نشده بافت‌های نرم کشیده ترمیم می‌شوند و دررفتگی‌های بعدی با حرکات بسیار ساده‌تری رخ می‌دهند. دررفتگی حاد در زیر ۱۷ سال و در دختران شایع است. در ۱۵٪ مبتلایان، فرد دیگری از خانواده نیز دچار دررفتگی شده است و پس از دررفتگی در یک زانو، خطر آن در زانوی دیگر بالاست.
علائم دررفتگی حاد کشکک چیست؟
پس از چرخش ناگهانی زانو، فرد درد شدیدی احساس کرده و حس می‌کند کشکک به بیرون زانو لغزیده است. به‌زودی به دلیل خونریزی داخل مفصل، تورم و محدودیت حرکت ایجاد می‌شود. اغلب با صاف کردن زانو کشکک به جای خود برمی‌گردد و به‌ندرت بیماران می‌گویند خودشان آن را جا انداخته‌اند.
تشخیص، احتمال عود و درمان دررفتگی کشکک
دررفتگی حاد با معاینه قابل تشخیص است. اگر کشکک هنوز دررفته باشد جا انداخته می‌شود و اگر در جای خود باشد ولی تمایل به خروج داشته باشد، با آزمون‌های ویژه بررسی می‌شود. همچنین با رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن و ام‌آر‌آی ساختار کشکک، عمق شیار، تناسب آن‌ها، وضعیت رباط‌های نگهدارنده و آرتروز بررسی می‌شود.
در نخستین دررفتگی، اگر کشکک پس از جااندازی در جای خود بماند و قطعه شکسته‌ای در مفصل نباشد، زانو تا ترمیم بافت‌ها استراحت داده می‌شود و سپس برنامه توان‌بخشی برای تقویت عضلات اجرا می‌شود. در بیمارانی که پس از یک بار دررفتگی بدون جراحی درمان می‌شوند، خطر دررفتگی مجدد ۱۷ تا ۷۱ درصد است و در افراد دارای اختلالات تکاملی بیشتر است. پس از دومین دررفتگی، احتمال تکرار نزدیک به ۱۰۰٪ است. دررفتگی همراه با شکستگی داخل مفصل، دررفتگی عودکننده و مادرزادی مستقیماً با جراحی درمان می‌شوند. دررفتگی‌های مکرر به‌مرور به غضروف مفصلی آسیب برگشت‌ناپذیر می‌زنند و ممکن است در سنین جوانی به آرتروز منجر شوند. هدف جراحی جلوگیری از دررفتگی مجدد و آسیب پیشرونده غضروف است.
چه روش‌های جراحی برای دررفتگی کشکک به کار می‌رود؟
همه عوامل ایجادکننده دررفتگی باید بررسی و جراحی بر اساس یافته‌ها برنامه‌ریزی شود. جراحی با ارزیابی ساختارهای داخل مفصل به روش آرتروسکوپی آغاز می‌شود. در دررفتگی‌های حاد، قطعات کوچک آزاد غضروفی‌استخوانی برداشته و قطعات بزرگ در جای خود ثابت می‌شوند. بافت‌های نرم نگهدارنده کشکک مستقیماً ترمیم یا در صورت عدم امکان، با تاندون‌های برداشته‌شده از پشت زانو بازسازی می‌شوند (بازسازی رباط MPFL). در دررفتگی‌های مکرر، جراحی‌های بافت نرم یا استخوان برای تغییر جهت کشش عضلات و در صورت لزوم عمیق‌سازی شیار انجام می‌شود. در دررفتگی مادرزادی جابه‌جایی کل گروه عضلات جلوی ران و در صورت نیاز بلند کردن تاندون لازم است. گاهی چند روش با هم انجام می‌شود.
با جراحی اختصاصی به روش‌های نوین، میزان موفقیت بالاست و خطر باقی ماندن محدودیت حرکت یا دررفتگی مجدد کمتر از ۵٪ است. درمان مناسب از پیشرفت آسیب غضروف جلوگیری می‌کند و بیشتر بیماران بدون مشکل به زندگی روزمره و ورزش بازمی‌گردند.
اطلاعات این صفحه صرفاً جنبه آموزشی عمومی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص نیست.