رباط صلیبی قدامی کجا قرار دارد؟ چه کاری انجام می‌دهد؟
داخل مفصل زانو، میان استخوان ران (فمور) و استخوان ساق (تیبیا) و پشت کشکک، دو رباط ضربدری وجود دارد: رباط جلویی «رباط صلیبی قدامی» و رباط عقبی «رباط صلیبی خلفی» نام دارد. رباط صلیبی قدامی دو استخوان را به هم متصل می‌کند و از لغزش زانو به جلو و چرخش آن جلوگیری می‌کند. این رباط قوی، زانو را پایدار نگه می‌دارد و قطر متوسط آن ۱۱ میلی‌متر و طولش ۳۸ میلی‌متر است.
رباط صلیبی قدامی چگونه آسیب می‌بیند؟
این رباط معمولاً در حین فعالیت ورزشی پاره می‌شود. شایع‌ترین شکل آسیب، چرخش ناگهانی بدن روی پای ثابت در ورزش‌های پرسرعت مانند بسکتبال، فوتبال، والیبال و هندبال است. به‌ندرت پارگی در اثر آسیب‌های پرانرژی مانند ضربه مستقیم، تصادف یا سقوط از ارتفاع رخ می‌دهد. این آسیب‌ها ممکن است با آسیب رباط‌های دیگر، آسیب غضروف و پارگی منیسک همراه باشند.
در بزرگسالان پارگی به‌صورت جزئی یا کامل در بخش میانی رباط رخ می‌دهد، اما در کودکان رباط همراه با تکه‌ای استخوان از محل اتصال به استخوان ساق کنده می‌شود.
پارگی رباط صلیبی چگونه احساس می‌شود؟ اقدام اولیه چیست؟
هنگام آسیب ممکن است احساس پارگی ناگهانی و صدای «تق» در زانو شنیده شود و ورزشکار مجبور به ترک بازی شود. بیشتر افراد این صدا را به‌وضوح متوجه می‌شوند و طی چند ساعت زانو متورم می‌شود. علت تورم، خونریزی از رباط پاره به داخل زانو است.
به‌عنوان اقدام اولیه نباید به زانو فشار آورد؛ باید استراحت کرد، یخ و باند گذاشت و در اولین فرصت به پزشک مراجعه کرد.
بیمار دارای پارگی رباط صلیبی قدامی چه علائمی دارد؟
پس از گذشت مرحله اولیه، فروکش کردن تورم و بازگشت حرکات زانو، بیمار از احساس ناامنی و «خالی کردن» زانو هنگام پرش، توقف و چرخش ناگهانی شکایت دارد و نمی‌تواند بدود یا ورزش کند. در زندگی روزمره، بیماران از کنترل نداشتن زانو هنگام پیاده شدن از اتوبوس، پریدن روی یک پا و به‌ویژه پایین آمدن از پله شکایت دارند.
نکته مهم این است که رباط ممکن است فقط کشیده یا بخشی از آن پاره شده باشد. در بیماران بدون پارگی کامل، علائم خفیف‌تر است. اگر این موضوع نادیده گرفته شود، با آسیب دوم پارگی کامل راحت‌تر رخ می‌دهد.
آسیب رباط صلیبی قدامی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
در بیماری که زانویش هنگام ورزش پیچ خورده و صدای پارگی و تورم داشته، پارگی رباط صلیبی قدامی نخستین تشخیص است. در زانوهایی که پارگی منیسک همراه دارند، قفل شدن نیز ممکن است. در معاینه، احساس لقی زانو و حس نکردن رباط در ۹۰٪ موارد تشخیص را ممکن می‌کند. برای رد آسیب استخوانی رادیوگرافی گرفته می‌شود. برای بررسی آسیب‌های همراه غضروف، منیسک و رباط‌ها ممکن است ام‌آر‌آی درخواست شود. اما چون در روزهای اول به دلیل ورم، ام‌آر‌آی ممکن است گمراه‌کننده باشد، در صورت تردید پس از فروکش ورم تکرار می‌شود.
پارگی رباط صلیبی قدامی چگونه درمان می‌شود؟ آیا درمان بدون جراحی ممکن است؟
اگر شکایت ناپایداری مانند لغزیدن یا خالی کردن زانو وجود داشته باشد، جراحی لازم است؛ به‌ویژه در بیماران جوان با این شکایات، جراحی ضروری است. پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند که در بیمارانی که پارگی رباط آن‌ها درمان نشده، پس از ۱۰ سال در ۵۳٪ علائم آرتروز در رادیوگرافی دیده شده است. اگر رباط به‌موقع و به‌خوبی ترمیم شود، رفع ناپایداری زانو از منیسک و غضروف محافظت می‌کند. بنابراین برخلاف تصور رایج، درمان جراحی بهترین گزینه از نظر نتایج عملکردی است.
این رباط در هنگام آسیب بیش از حد کشیده شده و با انتهای ریش‌ریش پاره می‌شود؛ همچنین رباطی که با حرکت زانوی ناپایدار مدام کشیده می‌شود خودبه‌خود ترمیم نمی‌شود. به همین دلایل درمان رباط پاره، جراحی است. اگر همراه آسیب، درد و قفل شدن وجود داشته باشد باید به پارگی همراه منیسک مشکوک شد. فقط در کودکان رباط همراه با قطعه‌ای استخوان کنده می‌شود و باید در مراحل اولیه (۳ هفته اول) با روشی ویژه در جای خود دوخته شود.
امروزه جراحی رباط صلیبی به روش آرتروسکوپی یعنی بسته انجام می‌شود. به جای رباط اصلی، تاندون‌هایی از نواحی دیگر بدن (مانند همسترینگ یا تاندون کشکک) قرار داده می‌شود. همچنین می‌توان از رباط اهدایی استفاده کرد.
در بیماران بالای ۵۰ سال که ورزش فعال انجام نمی‌دهند و زانوی لق ندارند یا علائم آرتروز دارند، می‌توان با تقویت عضلات اطراف زانو از طریق ورزش، درمان غیرجراحی را انتخاب کرد.
جراحی رباط صلیبی قدامی چگونه انجام می‌شود؟
۱. ابتدا با آرتروسکوپی ساختارهای داخل زانو بررسی می‌شود. اگر پارگی منیسک وجود داشته باشد، منیسککتومی یا ترمیم منیسک انجام می‌شود و آسیب‌های غضروف درمان می‌شوند.
۲. باقی‌مانده‌های رباط پاره پاکسازی و محل قرارگیری رباط جدید علامت‌گذاری می‌شود
۳. تاندون‌های جایگزین برداشته و آماده می‌شوند
۴. تونل‌هایی در زانو برای قرار دادن رباط ایجاد می‌شود
۵. رباط آماده‌شده با روش‌های مختلف در تونل‌ها قرار می‌گیرد
۶. با کشش مناسب، رباط با پیچ‌های قابل جذب در تونل ثابت می‌شود. معمولاً نیازی به خارج کردن این پیچ‌ها نیست.
جراحی رباط صلیبی چقدر طول می‌کشد؟
بسته به تکنیک ترمیم و تنوع بافت‌های آسیب‌دیده، جراحی بین ۴۰ تا ۱۲۰ دقیقه طول می‌کشد.
ترمیم باید تک‌دسته‌ای باشد یا دودسته‌ای؟
اگرچه رباط صلیبی قدامی تک‌دسته به نظر می‌رسد، در سال‌های اخیر مشخص شده که از دو دسته قدامی و خلفی تشکیل شده است. با وجود ابداع روش ترمیم دودسته‌ای، چون تفاوت آشکاری در بیماران دیده نشد، امروزه بسیاری از جراحان از روش تک‌دسته‌ای استفاده می‌کنند.
پس از جراحی کی سرپا می‌شوم؟
مدت بستری پس از جراحی ۲ روز است. حرکات زانو همان روز آغاز می‌شود و تحمل وزن با عصا تا حدی که درد اجازه دهد شروع می‌شود. زانو باید حدود ۳ هفته با عصا و ۶ هفته با زانوبند بلند لولادار از فشار بیش از حد محافظت شود. توان‌بخشی زیر نظر فیزیوتراپ بسیار مفید است. با برنامه ورزشی پس از جراحی، حرکات زانو ظرف سه هفته تقریباً کامل بازمی‌گردد.
پس از جراحی کی می‌توانم رانندگی کنم؟
پس از جراحی زانوی چپ، بیماران هر زمان احساس راحتی کنند می‌توانند خودروی اتوماتیک برانند؛ پس از جراحی زانوی راست، ۶ هفته بعد.
کی می‌توانم به کار بازگردم؟
کارمندان پشت‌میزنشین ظرف ۳ تا ۴ هفته و افرادی که کار بدنی دارند بین ۶ تا ۹ هفته به کار بازمی‌گردند.
کی می‌توانم ورزش را شروع کنم؟
بهبودی پس از جراحی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به قدرت عضلات، سن، نوع و محل پیوند، استحکام تثبیت، تکنیک جراحی و آسیب‌های همراه بستگی دارد. معمولاً در ۶ هفته اول تمرین‌های زنجیره بسته و پس از آن فعالیت‌های زنجیره باز مانند دوچرخه‌سواری و شنا انجام می‌شود. پس از ماه سوم دویدن در مسیر مستقیم ممکن است. معمولاً پس از ۶ ماه که رباط به استحکام کافی رسیده، تمرینات ورزشی ممکن می‌شود. بلوغ کامل پیوند یک سال طول می‌کشد؛ از این رو شروع ورزش‌های برخوردی پس از ۹ تا ۱۲ ماه توصیه می‌شود.
میزان موفقیت جراحی چقدر است؟
در جهان و کشور ما میزان موفقیت حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد است.
علل شکست جراحی چیست؟
میزان شکست بین ۱۰ تا ۲۰ درصد است و علل آن عبارت‌اند از:
۱. عدم همکاری بیمار و شرکت نکردن در توان‌بخشی
۲. ضخامت ناکافی رباط پیوندی
۳. ایجاد نادرست تونل‌ها در حین جراحی
۴. تثبیت ناکافی
۵. کشیدگی یا پارگی مجدد رباط پیوندی
۶. بروز عفونت
عوارض جراحی رباط صلیبی قدامی چیست؟
- سفتی مفصل: در مرحله اولیه پس از آسیب، التهاب (ورم) در زانو ایجاد می‌شود. اگر به جز آسیب رباط صلیبی، آسیب دیگری در رباط‌ها و منیسک نباشد، نباید در این دوره جراحی کرد. اگر جراحی پیش از فروکش ورم و بازگشت حرکات انجام شود، سفتی مفصل ممکن است ایجاد شود.
- آسیب عروق و اعصاب: در اثر آسیب اعصاب ریز پوستی ناشی از برش، بی‌حسی پوست ممکن است ایجاد شود. آسیب عروق و اعصاب بزرگ بسیار نادر است.
- نارسایی پیوند تاندون
- ناراحتی در محل برداشت پیوند: مانند درد، تورم و کبودی
- دیستروفی سمپاتیک رفلکسی: علت آن به‌طور کامل شناخته نشده و عارضه‌ای بسیار نادر است که می‌تواند پس از جراحی (و حتی پس از آسیب‌های جزئی) درد شدید و سفتی مفصل ایجاد کند.
اطلاعات این صفحه صرفاً جنبه آموزشی عمومی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص نیست.