منیسک چیست؟ چه کاری انجام می‌دهد؟
به ساختارهای هلالی‌شکل از جنس غضروف فیبری – شبیه غضروف لاله گوش – که میان استخوان ران و ساق در مفصل زانو، یکی در سمت خارجی و یکی در سمت داخلی قرار دارند، «منیسک» گفته می‌شود.
منیسک‌ها داخل مفصل و میان استخوان‌های زانو قرار دارند و وظیفه دارند بارهای وارد بر مفصل را به‌طور متعادل توزیع کنند. منیسک‌ها با ویژگی جذب فشار و کاهش ضربه، تقریباً مانند کمک‌فنر خودرو عمل می‌کنند و نقش بسیار مهمی در سلامت مفصل دارند.
پارگی منیسک چگونه ایجاد می‌شود؟
مفصل زانو از شایع‌ترین نواحی آسیب‌دیده در بدن است و پارگی منیسک شایع‌ترین علت جراحی زانو است. برخلاف تصور رایج، مشکل منیسک فقط مخصوص ورزشکاران نیست و در همه اقشار جامعه و در هر سنی ممکن است رخ دهد.
در جوانان پارگی منیسک در اثر فشارهای شدید مانند آسیب‌های ورزشی یا تصادف رانندگی ایجاد می‌شود. هنگام چرخش بدن روی پای ثابت، منیسک میان استخوان‌های زانو گیر می‌افتد و پاره می‌شود.
در سالمندان، منیسک‌هایی که از قبل فرسوده شده‌اند ممکن است با حرکات کوچک پاره شوند.
در کودکی، ناهنجاری‌های مادرزادی منیسک (مانند منیسک دیسکی‌شکل) می‌تواند زمینه‌ساز پارگی زودهنگام شود.
علائم پارگی منیسک چیست؟
در جوانانی که منیسک آن‌ها در اثر فشار پاره می‌شود، درد و احساس سوزش یا پارگی در زانو ایجاد می‌شود. ممکن است در اثر پارگی، خونریزی داخل زانو رخ دهد و زانو متورم شود. در حدود یک ماه همه شکایات کاهش می‌یابد و فقط حساسیت نقطه‌ای در محل پارگی باقی می‌ماند. اگر منیسک پاره میان استخوان‌ها گیر کند، زانو «قفل» می‌شود و بیمار نمی‌تواند زانو را باز و بسته کند. اگر زانو به حرکت وادار شود، گاهی با احساس پریدن باز می‌شود. در هر دو حالت پارگی بزرگ است و جراحی فوری لازم است.
پارگی‌ها در بیماران مسن علائم خفیف‌تری ایجاد می‌کنند. اگر سایش غضروف وجود نداشته باشد، درد غیرقابل تحمل نیست. گاهی احساس گیر کردن وجود دارد اما قفل شدن نادر است. به دلیل افزایش مایع داخل مفصل ممکن است تورم دیده شود.
در کودکان دارای منیسک دیسکی‌شکل، احساس پریدن در زانو دیده می‌شود. در صورت پارگی، درد افزایش می‌یابد و گیر کردن و قفل شدن ممکن است رخ دهد.
پارگی منیسک چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص بر اساس نحوه وقوع آسیب، شکایات بیمار و معاینه زانو انجام می‌شود. با ام‌آر‌آی، محل، شکل و اندازه پارگی با دقت ۹۵٪ مشخص می‌شود. همچنین آسیب‌های همراه غضروف، رباط صلیبی قدامی و رباط‌های جانبی نیز در ام‌آر‌آی زانو دیده می‌شوند. پارگی‌هایی که با وجود همه بررسی‌ها مشخص نمی‌شوند، با معاینه آرتروسکوپی قابل تشخیص‌اند.
پارگی منیسک چگونه درمان می‌شود؟
هنگام درد زانو پس از آسیب، در مراحل اولیه یخ و باند استفاده می‌شود، داروی مسکن مصرف می‌شود و زانو استراحت می‌کند. پس از آن باید بدون تأخیر هرچه زودتر به پزشک ارتوپد مراجعه کرد.
از آنجا که منیسک پاره معمولاً خودبه‌خود ترمیم نمی‌شود، درمان ایده‌آل به‌ویژه در بیماران جوان، جراحی زودهنگام است. اگر پارگی منیسک زود درمان نشود، به مرور زمان آسیب جدی به غضروف مفصلی وارد می‌شود. در نتیجه در کوتاه‌مدت درد و محدودیت حرکت و در بلندمدت به دلیل آسیب دائمی غضروف، آرتروز در سنین پایین ایجاد می‌شود.
در بیماران مسن اگر زانو گیر کند یا قفل شود ممکن است جراحی لازم باشد. در غیر این صورت درمان‌های محافظه‌کارانه به کار می‌رود.
امروزه پارگی منیسک با روش بسته (جراحی آرتروسکوپی) درمان می‌شود.
آرتروسکوپی زانو از طریق دو برش حدوداً ۰٫۵ سانتی‌متری انجام می‌شود. از یکی از این دو ورودی، ابزار لوله‌ای نازک فیبرنوری به نام آرتروسکوپ و از دیگری ابزارهای جراحی وارد مفصل می‌شوند. آرتروسکوپ از طریق دوربین به صفحه نمایش وصل می‌شود. همچنین سرم به داخل مفصل داده می‌شود تا زانو شسته شود و تصویر واضح بماند. به این ترتیب جراح داخل زانو را به‌وضوح روی صفحه می‌بیند و ساختارهای داخل زانو را درمان می‌کند.
جراحی‌های منیسک با آرتروسکوپی را می‌توان در سه گروه دسته‌بندی کرد
۱- منیسککتومی نسبی آرتروسکوپیک:
برداشتن بخش پاره منیسک است که مشکل ایجاد می‌کند. در پارگی‌های بخش داخلی منیسک که خون‌رسانی کمی دارد یا در پارگی‌های فرسوده و تکه‌تکه که قابل ترمیم نیستند به کار می‌رود. بیماران همان روز جراحی می‌توانند راه بروند و ظرف چند روز به کار بازگردند.
۲- ترمیم آرتروسکوپیک منیسک:
چون رگ‌های خونی کپسول مفصلی یک‌سوم خارجی منیسک را به‌خوبی تغذیه می‌کنند، پارگی‌های این ناحیه قابل ترمیم‌اند. پس از جراحی، بسته به نوع پارگی، استحکام ترمیم و نوع کار، بیماران پس از ۶ هفته تا ۶ ماه به کار و ورزش بازمی‌گردند.
۳- پیوند منیسک:
روشی است که در بیماران جوانی که منیسک آن‌ها ناچار برداشته شده به کار می‌رود. برای پیوند از منیسک مصنوعی (داربست منیسک) یا منیسک اهدایی از جسد استفاده می‌شود. داربست‌ها فقط در از دست رفتن نسبی منیسک به کار می‌روند و به بخش برداشته‌شده دوخته می‌شوند. پیوند منیسک اهدایی در کشور ما به تعداد محدود و در مواردی که کل منیسک برداشته شده انجام می‌شود. موفقیت در پیگیری ۱۰ ساله بین ۶۰ تا ۸۰ درصد است.
اطلاعات این صفحه صرفاً جنبه آموزشی عمومی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص نیست.